Như khói sương bay: tháng 5 2011

Sân trường ấy,một thời các anh ,các chị đã đi qua.

Sân trường ấy,chúng tôi một thời đã đi qua.

Cũng bóng phượng,cỏ non,những hàng dương xanh,thầy cô và bạn bè lớp học...

Trong sân trường, các chị-là-những-nàng-thơ,là xúc cảm-để các anh từng sáng từng chiều mộng mơ và trở thành-những-tài-hoa-thuở-ấy.
Trong sân trường,chúng tôi mơ mộng để tạ ơn nhau: Những linh hồn mọc cánh-và những nỗi buồn đã biến thành thơ !
Không ít những thi sĩ đã sinh ra từ sân trường.Rất nhiều người trong thế hệ các anh,chị đã-là-thi-sĩ... Chúng tôi không phải thi sĩ,nhưng cũng đã một thời làm thơ trong sân trường...Rất tiếc trí nhớ của tôi đã mù tăm,như các bạn tôi đã mịt mù dâu bể,tôi không nhớ được thơ của các bạn ,tôi chỉ còn nhớ được tản mạn thơ tôi-những vần thơ rất chi là con nít ...
Tôi lại kể về mình ư? Thật là không nên chút nào. Nhưng tôi sẽ mạnh dạn kể về "cái thời ngây thơ vô tội" ấy, về thuở làm thơ của một cô bé trong sân trường,về một thời dấu yêu mà mọi người chúng ta đều đã có,thế hệ nào cũng đã đi qua...Tôi viết về tôi-của-ngày-xưa như một bất chợt tìm về-tôi nhớ bạn bè-tôi nhớ tôi !

***
Những năm trung học đệ nhất cấp (bây giờ là cấp 2-THCS) tôi không học ở Trần Quý Cáp mà là học sinh của trường Nữ trung học (sau nầy là trường Tiểu học Phù Đổng )-ngôi trường chỉ dành cho con gái học như tên của nó. Ở đây, năm học đầu tiên-lớp đệ thất (lớp 6) tôi đã "sáng tác"những vần thơ lục bát đầu đời :
"Xuân về nắng nhẹ gây mơ
bé ngồi cắn bút làm thơ dại khờ
viết gì bé viết vu vơ
nàng xuân vừa hiện bóng mờ hôm qua
nắng vàng nhuộm thắm muôn hoa
mĩm cười áo đẹp nhất nhà vui ghê
..........................................................."
Là "thơ dại khờ" vậy đó,mà bài "Mùa xuân của bé " ấy đã được đăng vào tờ báo xuân "Áo Trắng" của trường mới là điều vạn hạnh !( không dễ chi được đăng đâu nghe !)Bạn bè tôi phục lăn ,và tụi nó bắt đầu gọi tôi là "Thi sĩ thất 1"(6/1).Hách xi xằng quá đi chớ-nhưng,tôi nhớ rất rõ: con bé tôi ngày xưa ấy-cũng đã biết khiêm nhường !
..Một kỉ niệm khó quên-năm tôi học lớp 7(lục 1)-Cô giáo dạy Sử--cô Hà thị Vân-nổi tiếng "gay go"-dạy lớp chúng tôi.Giờ cô ấy,không tên nào dám chậm chân,vì chỉ cần vào lớp sau...lưng cô -cũng-bị-mời-ra-ngay ! Vậy mà có lần tôi đã dám lơ đãng nhìn theo một cánh chim bay ngoài cửa sổ trong giờ dạy của cô-để cái giọng Huế êm đềm mà mai mỉa cất lên : "Chà ! thi sĩ làm thơ đó hả ?"-Tôi giật mình đỏ bừng đôi má-lớp học -im-lặng-như-tờ ! Thế là ngay sau buổi học hôm ấy,tôi đã viết bằng tất cả cảm xúc :
-"Em ngồi đây nhìn qua khung cửa lớp

lòng bồi hồi mộng theo áng mây bay
lời cô giảng như lời ru của gió
bao vần thơ,bao ý tưởng cuồng quay
-phấn trắng ,bảng đen-mờ dần trước mắt...
cô quay nhìn ...ơ con bé làm thơ ?
giật mình-em-nghe nóng bừng đôi má
bạn bè nhìn-ơi mắc cỡ ghê cơ !
-thôi từ nay.em xin giả từ thơ
vào lớp học chăm chỉ nghe cô giảng
em xin nguyện làm học trò ngoan ngoãn
vào lớp rồi -em chả dám mộng mơ !(Em-ngoài lớp học )
...Năm học lớp 8 (đệ ngũ)-chúng tôi làm bích báo .Tờ báo "Mây ngàn" của lớp 8/1 chúng tôi dẫn đầu khối 8 với những tác giả...toàn là MÂY :Mây hồng,Mây tím,Mây bạch ngọc...Mây bơ vơ,Mây cô đơn..bài thơ "Em-ngoài cửa lớp "của tôi làm năm lớp 7 cũng được lên khung báo-và dĩ nhiên tôi-cũng-là-mây: Mây lang thang !
Lại giờ sử-vẫn cô giáo năm ngoái dạy chúng tôi-cô Vân vào lớp. Cô nhìn tôi thật lạ-cô cười dễ thương chưa từng...và bằng cái giọng ngọt ngào rất Huế,cô đọc bài thơ của tôi cho cả lớp nghe. Ôi ! tôi ngồi chết sững,mặt cúi gầm,nóng ran...tôi muốn tan biến,muốn chui xuống đất...để tránh những đôi mắt của bạn bè đang dồn vào tôi như thích thú ? như trêu chọc ? dị thiệt ! Nhưng lòng tôi lại rộn lên một niềm vui nho nhỏ-Thì ra cô đã nhận ra "Mây lang thang"chính là con bé "Mộng ngoài lớp học" năm lớp 7-cô vẫn nhớ-và cô đã rất vui khi đọc " tờ kiểm điểm bằng thơ" của tôi .
...Lớp 6 tôi còn làm thơ tặng cô giáo dạy văn-cô Nguyệt đẹp dịu dàng ,giọng nói êm ru ,ngọt ngào...tôi như còn nghe âm vang lời giảng bài trầm ấm của cô...Con gà trống gi,Con mèo mướp...Tôi yêu văn chương cũng từ những bài giảng văn tuyệt vời ấy ! Tôi tập làm thơ 5 chữ để tặng cô Nguyệt :
..........

Em yêu ánh trăng hiền
như yêu tên của cô
cô là trăng-là-Nguyệt
cô là Bụt-là-Tiên
**
Em tập tành làm thơ
những vần thơ vụng dại
ngôn ngữ của loài chim
tặng cô Trăng yêu dấu !
(Cô là ánh trăng )
Bài thơ được tôi cất kĩ như một kỉ niệm về cô .Và mãi tận bây giờ ,hình ảnh Cô Nguyệt vẫn cứ hoài rực sáng trong tôi !
...Những bài thơ lớp 6,7của tôi xưa ngây ngô vậy đó-Lớp 8 những câu thơ bớt vụng về hơn,nhưng vẫn còn mơ làm Công chúa :
" Mắt trong chưa vướng khói buồn
em vô tư với linh hồn cỏ cây
mơ hoài giấc mộng trên mây
lâu đài công chúa em xây tuổi hồng "
(Tuổi hồng)
...Rồi lớp 9-lứa tuổi tập tò làm người lớn và tưởng mình đã lớn.Riêng tôi,tôi sợ làm người lớn,tôi muốn tôi mãi mãi được làm cô bé con :
" Xin khói u buồn đừng vương mắt xanh
cho em hiền ngoan như chim trên cành
cho em hồn nhiên như hoa buổi sớm
hé mãi môi cười -mắt sáng long lanh ! "
...Đã có chút lo sợ trong thơ-nhưng thơ lớp 9 vẫn còn rất trong trẻo,hồn nhiên như những buổi sáng đến trường rộn ràng chân sáo :
" Buổi sáng con đường thơm hoa Sầu đông
cặp sách trên tay em như chim hồng
Nón lá ,áo dài hong vàng nắng lụa
trong mắt em cười -một chút hư không ! "
...Một chút hư không trong mắt chỉ đủ để tôi bắt đầu nghe bâng khuâng vô cớ,chỉ đủ để tôi thấy buồn buồn nhìn theo một áng mây xa !

...Qua đi những tháng ngày làm học trò đệ nhất cấp (cấp 2),tôi mang theo "chút hư không trong mắt" của những vần thơ lớp 9, cùng với mười một cô bạn "lên đường" sang ngôi trường THPT mang tên-Trần Quý Cáp-vì chúng tôi học ngoại ngữ chính Pháp văn-lại chọn ban C-ban văn chương và ngoại ngữ-nên phải lận đận,truân chuyên vậy đó !
Trần Quý Cáp-ngôi trường có nhiều bóng phượng,có hàng dương liểu nghiêng mình thả dài tóc biếc.Và "sân trường đầy cỏ non" -Ngôi trường mà mỗi lần đi qua, dân kẹp tóc chúng tôi chỉ dám nhìn len lén rồi bước vội,vì nơi đây dân húi cua chiếm 90%. Vậy mà mười hai cô bé chúng tôi dám qua bên ấy cũng là...định mệnh ?
Năm học 1972-1973, lớp "10C tân lập" ra đời ở trường Trần Quý Cáp-dĩ nhiên chúng tôi phải học chung với các đấng con trai...Những ngày đầu xa lạ ngỡ ngàng rồi cũng qua đi-chúng tôi đã bắt đầu yêu trường mến lớp (lớp học CHUỒNG GÀ của tôi ).Tôi yêu quá chừng những hàng phượng xanh, yêu cô giáo hướng dẫn (chủ nhiệm)lớp chúng tôi-cô Đoàn Thị Vân Hương-đẹp như tên của cô ấy -Yêu sân trường hoang dại không "lối phẳng cây trồng"...Và,cũng-sân-trường- ấy-tôi-làm-thơ:

"Sân trường ngập lá phượng vàng
bé về cúi nhặt thu vàng trên tay
tuổi hồng như thoáng mây bay
bé xin một chút heo may nhớ người"
(lục bát rời)
Có gì thay đổi trong tôi ở cái lớp "10C tân lập" nầy ? Không đâu ,một chút heo may thôi mà ! "chút heo may nhớ người"-Mà nhớ ai? thật mơ hồ sương khói
'Nụ cười người ta cất vào cặp sách
ánh mắt người ta đặt dưới vần thơ
buổi chiều nào chợt nghe hồn nhung nhớ
người hãy về trên những phiến mây bay..."
(Vu vơ )
Có lâu đài nào trên mây để tôi hò hẹn ? Mây ơi ! hãy theo gió bay đi,tan đi cho tôi được ngủ yên trong tháp ngà tuổi ngọc.Cho tôi làm thơ,cho tôi học hành-học ngoan-học chăm-để trả nợ công cha,áo mẹ,chữ thầy...Và,cho tôi nghịch phá nữa.Lớp trưởng10C2 của tôi hồi ấy là anh Trần Ngọc Mai-rất chi là đạo mạo với đôi kính cận trong veo trên sống mũi-anh chàng đã sơ ý để lộ "chuyện lòng" : Cứ tan học,là anh làm cái đuôi theo sau chị Phan thị Hương-hoa khôi của lớp tôi -mà chị H vô tình (hay cố ý ?)không biết. Nhiều lần chứng kiến cái cảnh"em tan trường về" ấy,tôi đã ...chạnh lòng,nảy sinh thiện ý "tán giúp anh TNM". Cảm xúc đến thật nhanh,tôi viết ngay một bài thơ với cái đề : Mái tóc PhanTHương. Bài thơ như sau
-Ta muốn ngủ vùi trong tóc Hương
cho hồn mộng thấy bóng thiên đường
tóc buồn hư ảo đêm huyền thoại
như suối mây hồng vương hơi sương
-Ta muốn làm thơ trong tóc Hương
chao ơi ! vùng tóc rủ nghê thường
buổi chiều tan học ta ngơ ngẩn
hồn thả bềnh bồng theo tóc Hương !
Bài thơ được tôi giả nét chữ anh TNM chép lại thật cẩn thận.Và nó đã...chui vào cặp sách của chị Hương.Chúng tôi (không phải một mình tôi) nôn nao chờ kết quả.Kết quả anh TNM gặp tôi là đỏ mặt,còn chị Hương-chị ấy giận tôi đến...không nhìn mặt mấy tuần ,đáng đời cho cái tội ..lanh chanh thương người của tôi . Hu hu !

...Mùa hè đầu tiên ở Trần Quý Cáp đi qua,chúng tôi trở về lớp học với một sinh khí mới -lớp 11C2-thầy Phan Đình Trừng hướng dẫn.
Đứa nào trong chúng tôi trông cũng lớn phổng ra.Con trai chững chạc hơn.Con gái duyên dáng hơn.Lớp học thân tình hơn.Các trò nghịch ngợm của những cô bé, cậu bé lớp 10 không còn nữa...Những buổi học trên lầu,giờ ra chơi-con gái chúng tôi "gieo cầu bằng lá phượng "-mà những chiếc lá phượng vàng bé tí teo ấy có bao giờ lại vướng tóc con trai ? Giờ ra chơi-con trai tập tành hút thuốc lá,hay "đứng ngẩn trông vời" theo một chiếc "áo tiểu thư" nào đó trong sân trường.Có lần chợt bắt gặp những vòng khói thuốc và ánh mắt khác thường của tên bạn cùng lớp,tôi đã nghe buồn chi lạ. Chúng tôi đã bắt đầu làm người lớn rồi sao ? Và thơ tôi,cũng đã bắt đầu có chút gì nuối tiếc.
"Xin cánh chim thời gian
đừng bay về tương lai !
cho em được sống vui
cho em được bình yên
trong tháp ngà tuổi ngọc
những sáng rộn ràng chân chim tới lớp
những chiều tan trường tóc lộng áo bay
em cũng vô cùng trong bầy thiếu nữ
mắt sáng môi hồng những bước kiêu sa
..........................................
chút gì tiếc nuối qua hồn
em lo sợ lắm -tuổi hồng bay xa !
(tiếc nuối)
Những chiều mùa đông tan học,tôi đã nghe lòng thẩn thơ buồn (nhưng ...chính tôi cũng không hề biết được ...vì sao tôi buồn ! )
"Chiều buông liễu rũ ven đường
mưa rơi ngập mắt,mây vương ngập hồn
em về con dốc hoàng hôn
cổng trường khép kín,cây buồn đứng im..."
(chiều đi học về)

Tôi viết tuỳ bút "Như chiếc lá bay" để mặc niệm tuổi thơ,và để ngậm ngùi vì "đời người như một chiếc lá-xanh tươi,vàng úa,rồi lìa cành,theo gió cuốn đi rồi tan vào cát bụi..." Nhắc đến bài tuỳ bút ấy,hẳn các bạn tôi còn nhớ "Quán 11C2" ? Trại tất niên lớp chúng tôi mở quán-dĩ nhiên quán phải đắt khách hàng "dập dìu tài tử giai nhân"-Trong không khí rộn ràng của ngày trại tết-chút se lạnh của mùa đông hãy còn-nhà trường lồng vào chương trình phát thưởng văn nghệ,báo chí cho các lớp.Tập báo "Hương ngàn" của lớp 11C2 chúng tôi xếp vị thứ ba toàn trường-trong đó bài tuỳ bút "như chiếc lá bay" của tôi lại đạt giải xuất sắc,và cả hai bài thơ luật xướng họa của Đinh Lộc và Đinh thị Lộc cũng may mắn giật giải nhất về thơ.Khi tôi được gọi lên để nhận thưởng-các bạn tôi(con trai và con gái)xúi dại "đừng thèm nhận"-tôi nghe lời,nêu lí do trước ban giám khảo :"thưa thầy,ba bài của em đều đạt giải nhất,răng báo lớp em lại chỉ xếp thứ ba ? có sự vô lí ấy,nên em không nhận thưởng ". Thầy Văn Bạc Chương-đại diện BGK nhìn tôi cười bảo "Ô hay! một mình em mặc áo vàng chứ cả lớp em có mặc áo vàng đâu ?". Câu nói của thầy nghe thật ...dịu dàng (cũng cái giọng Huế ngọt...chết người !), đã làm tôi bối rối,nhìn lại mình-thì ra lúc ấy-tôi đang mặc chiếc áo len vàng ! Chúng tôi tiu nghỉu kéo nhau về "quán". và dĩ nhiên tôi phải lên nhận...hai phần thưởng .
Cuối năm 11C2 lớp chúng tôi còn thực hiện thêm một đặc san nữa để lưu niệm và tặng thầy cô-"Tuyển tập 11C2 "-Bài thơ "Tương tư chiều" của tôi cũng được lên khung báo :

"Chiều xuống sân trường rợp bóng cây
con đường tan học lá me bay
em về gió nhẹ vờn quanh tóc
áo trắng ngoan hiền như phiến mây
những bước chân non rộn phố phường
ta nhìn hoa nắng thấy tơ vương
bóng em hư ảo mờ sương khói
cho mắt học trò ta nhớ thương
những buổi chiều vàng như hôm nay
theo dấu chân hồng ta đắm say
gió đùa tóc lộng-hồn ta mộng !
ta đã mơ rồi em-có hay ?"
Có lẽ đây là "bài thơ tình" đầu tiên của tôi.Tôi đã viết bằng những xúc động thật sự của tâm hồn khi đứng nhìn bạn bè tôi (đương nhiên là bạn gái !) như đàn bướm trắng tan trường áo bay,tóc lộng-tôi yêu bạn bè-tôi yêu tôi ! Mà tôi-là-Đinh Lộc (con trai),chứ không phải là Đinh Thị Lộc-nên khi tập báo phổ biến,các anh chị các lớp khác đã tò mò đi tìm hiểu..."cái thằng Đinh Lộc 11C2 là thằng nào ?" làm chúng tôi được một pha... cười bò ra !...
...Lớp12C2- chúng tôi học Triết và cả Việt Văn nữa. Thầy Ngô

Sửu cho chúng tôi tìm về với cội nguồn Lão giáo,Khổng giáo,Phật giáo...Với giọng giảng bài "mê hoặc" thầy đã đưa tâm hồn chúng tôi bềnh bồng theo "giấc mơ Trang Tử".( chắc không ít chàng trai lớp tôi đã ...mơ hoá bướm...?!)
Thầy Phạm Phú Lợi với môn Tâm Lí học lại gọi chúng tôi về với cuộc sống hiện thực muôn màu muôn vẻ...Chúng tôi như thấy mình khôn lớn hơn-Nhất là các đấng con trai-tên nào cũng làm ra vẻ "ta đây có một trời suy tư". Và "những triết gia ấy" bắt đầu bỏ học đi lang thang-để làm chi ? có trời mới biết !...Con gái chúng tôi mơ mộng nhiều hơn.
Đã có những linh hồn mọc cánh tìm nhau trong sân trường(!)
Đã có "kẻ theo chồng bỏ cuộc chơi" ! (chị Hương,chị Tỵ).

Tôi ư ? Tôi vẫn còn bình yên lắm ! Tôi ngưỡng vọng tình yêu, nhưng tôi chưa biết yêu người-có lẽ lòng tôi còn bận yêu nhiều thứ quá ? Một chút buồn trong mắt,một chút xôn xao trong hồn-với tôi-chưa đủ gọi tình yêu-mà chỉ để tôi tiếp tục những vần thơ :
Tình người như khói sương bay
Vừa cho ta chút mắt cay ưu phiền !
'Chút hư không" lớp 9, "chút heo may" lớp 10, "chút bâng khuâng" lớp 11,đã hoá thành "chút ưu phiền" lớp 12 cho mắt tôi cay. Chừng đó thôi mà đã nghe vô vàn tiếc nuối ! Ơi tuổi thơ của chúng ta-ơi quê hương đẹp nhất của một đời người- "nơi hoang đường xưa cửa đã khép ngăn em về".(PD)

Lớp 12-năm học cuối cấp,chưa xa mà đã nghe quá chừng lưu luyến ! phải chăng sự lưu luyến ấy là một tín hiệu dự báo diệu kì ?
Năm học chưa kết thúc đã xảy ra biến cố lịch sử năm 1975.
Lớp chúng tôi,thầy Đỗ Trọng Hồi không còn dạy và hướng dẫn nữa,thầy đi xa ! Thầy Ngô Sửu nhận trách nhiệm hướng dẫn 12C2 chúng tôi những tháng ngày còn lại...
Lớp học đã có những chỗ ngồi bỏ trống ! bạn bè tôi một vài đứa phải bỏ học vì biến động gia đình trong thời điểm ấy !!!
Mùa thi về buồn không nói hết !...
Chúng tôi từ giả ngôi trường,từ giả những mộng mơ một thời môi hồng mắt sáng:
Em không còn làm thơ
Từ giả những ước mơ
Những dòng thơm mực tím
Ơi buồn đến ngẩn ngơ !

Buổi học sau cùng,bên gốc phượng già,tôi đã bật khóc khi viết những câu thơ như một lời thầm thỉ với sân trường:
Ta thôi đi học
Ta thôi làm thơ
Và ngày tháng bỗng bơ vơ
Thả bay theo gió tình thơ một đời !
Ơi tình thơ,ơi lớp học thần linh và thầy cô,bạn bè dấu mến ! Xin vẫy tay và xin khép lại trong tôi một quảng đời !
**

Bay đi-qua đi những ngày,những tháng-những kỉ niệm xưa bỗng trở về choáng ngợp hồn tôi ...
Sân trường ấy-các anh,các chị đã một thuở làm thơ.
Sân trường ấy-chúng tôi cũng đã một thời mộng mơ !
Bất hạnh thay cho những ai không có được một ngôi trường để mang theo trong suốt cuộc đời mình !

20/11/1992

(cho 40 năm thành lập trường TQC-HA)

đinhlộc